1. Төп процесс агымы
Хәзерге заман сәнәгатенең, бигрәк тә химия сәнәгатенең тиз үсеше белән, төрле каучук әйберләре барлыкка килә, ләкин аларны җитештерү процесслары, нигездә, бер үк. Гадәти каты каучуктан (чимал каучук) ясалган әйберләр җитештерү процессы, нигездә, түбәндәгеләрне үз эченә ала:
Чимал әзерләү → пластиклаштыру → катнаштыру → формалаштыру → вулканизацияләү → кисү → тикшерү
2. Чимал әзерләү
Каучук эшләнмәләренең төп материалларына чимал каучук, кушылма матдәләр, җепсел материаллар һәм металл материаллар керә. Алар арасында чимал каучук төп материал булып тора; кушылма матдә - каучук эшләнмәләренең кайбер үзенчәлекләрен яхшырту өчен өстәлгән ярдәмче материал; җепсел материаллар (мамык, җитен, йон, төрле ясалма җепселләр, синтетик җепселләр) һәм металл материаллар (корыч чыбык, бакыр чыбык) механик ныклыкны арттыру һәм продукт деформациясен чикләү өчен каучук эшләнмәләре өчен каркас материаллары буларак кулланыла.
Чимал әзерләү процессында ингредиентлар формула буенча төгәл үлчәнергә тиеш. Чимал каучук һәм кушылма матдә бер-берсе белән тигез кушылсын өчен, кайбер материалларны эшкәртергә кирәк:
1. Төп процесс агымы
Хәзерге заман сәнәгатенең, бигрәк тә химия сәнәгатенең тиз үсеше белән, төрле каучук әйберләре барлыкка килә, ләкин аларны җитештерү процесслары, нигездә, бер үк. Гадәти каты каучуктан (чимал каучук) ясалган әйберләр җитештерү процессы, нигездә, түбәндәгеләрне үз эченә ала:
Чимал әзерләү → пластиклаштыру → кушу → формалаштыру → вулканлаштыру → ял итү → тикшерү
2. Чимал әзерләү
Каучук эшләнмәләренең төп материалларына чимал каучук, кушылма матдәләр, җепсел материаллар һәм металл материаллар керә. Алар арасында чимал каучук төп материал булып тора; кушылма матдә - каучук эшләнмәләренең кайбер үзенчәлекләрен яхшырту өчен өстәлгән ярдәмче материал; җепсел материаллар (мамык, җитен, йон, төрле ясалма җепселләр, синтетик җепселләр) һәм металл материаллар (корыч чыбык, бакыр чыбык) механик ныклыкны арттыру һәм продукт деформациясен чикләү өчен каучук эшләнмәләре өчен каркас материаллары буларак кулланыла.
Чимал әзерләү процессында ингредиентлар формула буенча төгәл үлчәнергә тиеш. Чимал каучук һәм кушылма матдә бер-берсе белән тигез кушылсын өчен, кайбер материалларны эшкәртергә кирәк:
Чимал каучукны вак кисәкләргә ватар алдыннан 60-70 ℃ температурадагы киптерү бүлмәсендә йомшартырга кирәк;
Парафин, стеарин кислотасы, канифоль һ.б. кебек блоксыман өстәмәләрне вакларга кирәк;
Әгәр порошоклы кушылмада механик катнашмалар яки эре кисәкчәләр булса, аны эләктереп алырга һәм бетерергә кирәк;
Сыек өстәмәләр (нарат карасы, кумарон) җылытуны, эретүне, суны парга әйләндерүне һәм катнашмаларны фильтрлауны таләп итә;
Кушылма матдәсен киптерергә кирәк, югыйсә ул бер-берсенә ябышып калырга мөмкин һәм кушу вакытында тигез тарала алмый, бу вулканизация вакытында күбекләр барлыкка китерә һәм продукт сыйфатына тәэсир итә;
3. Рафинация
Чимал каучук эластик һәм эшкәртү өчен кирәкле үзлекләргә (пластиклыкка) ия түгел, шуңа күрә аны эшкәртү авырлаша. Пластиклыгын яхшырту өчен, чимал каучукны чистартырга кирәк; Шулай итеп, катнаштыру агенты чимал каучукта катнаштыру вакытында җиңел тигез тарала; Шул ук вакытта, җәю һәм формалаштыру процессында, ул шулай ук каучук материалының үткәрүчәнлеген (җепсел тукымага үтеп керү) һәм формалаштыру сыеклыгын яхшыртырга ярдәм итә. Чимал каучукның озын чылбырлы молекулаларын пластиклыкка әйләндерү процессы пластиклаштыру дип атала. Чимал каучукны чистартуның ике ысулы бар: механик чистарту һәм термик чистарту. Механик пластиклаштыру - озын чылбырлы каучук молекулаларының таркалуын киметү һәм аларны чагыштырмача түбән температураларда пластификацияләү машинасының механик экструзиясе һәм ышкылуы аша югары эластик халәттән пластик халәткә үзгәртү процессы. Термопластик чистарту - чимал каучукка кайнар кысылган һава кертү процессы, ул җылылык һәм кислород тәэсирендә озын чылбырлы молекулаларны тарката һәм кыскарта, шуның белән пластиклык ала.
4. Аралашу
Төрле куллану шартларына яраклашу, төрле эшчәнлеккә ирешү, резина әйберләренең эшчәнлеген яхшырту һәм чыгымнарны киметү өчен, чимал каучукка төрле өстәмәләр өстәргә кирәк. Катнаштыру - пластиклаштырылган чимал каучукны кушылма агент белән кушу һәм аны каучук миксерына салу процессы. Механик катнаштыру аша кушылма агент чимал каучукта тулысынча һәм тигез тарала. Катнаштыру - каучук әйберләре җитештерүдә мөһим процесс. Әгәр катнаштыру тигез булмаса, каучук һәм өстәмәләрнең ролен тулысынча кулланып булмый, бу продуктның эшчәнлегенә тәэсир итә. Катнаштырганнан соң алынган каучук материалы, катнаш каучук дип атала, төрле каучук әйберләрен җитештерү өчен кулланыла торган ярымфабрикат материалы, гадәттә каучук материалы дип атала. Ул гадәттә товар буларак сатыла, һәм сатып алучылар кирәкле каучук әйберләрен җитештерү өчен каучук материалын турыдан-туры эшкәртә һәм вулканизацияли алалар. Төрле формулалар буенча, катнаш каучук төрле үзенчәлекләргә ия булган төрле маркалар һәм төрләргә ия, бу сайлау мөмкинлеге бирә.
5. Формалаштыру
Резина әйберләрен җитештерү процессында төрле форма һәм зурлыктагы әйберләр ясау өчен прокат яки экструзия машинасын куллану калыплау дип атала. Формалаштыру ысулларына түбәндәгеләр керә:
Прокатлау формалаштыру гади табак һәм пластина формасындагы әйберләр җитештерү өчен яраклы. Бу катнаш каучукны прокатлау машинасы аша билгеле бер формага һәм зурлыкка пленкага бастыру ысулы, ул прокатлау формалаштыру дип атала. Кайбер каучук әйберләрендә (мәсәлән, шиналар, тасмалар, шланглар һ.б.) тукыма җепселләре кулланыла, аларны юка ябыштыргыч катламы белән капларга кирәк (шулай ук ябыштыргыч яки җепселләргә сөртү дип тә атала), һәм каплау процессы гадәттә прокатлау машинасында тәмамлана. Җепсел материалларны прокатлау алдыннан киптерергә һәм сеңдерергә кирәк. Киптерүнең максаты - җепсел материалының дымлылыгын киметү (парга әйләнүдән һәм күбекләнүдән саклану өчен) һәм яхшырту.
Бастырылган вакыты: 2024 елның 9 гыйнвары
